Ένα από τα πλέον απειλούμενα θηλαστικά του πλανήτη μας.

Η φώκια Monachus-Monachus ή Μεσογειακή φώκια ή φώκια Μοναχός, είναι θαλάσσιο θηλαστικό και ανήκει στην οικογένεια των Φωκιδών. Αρχαία Ελληνικά νομίσματα την αναπαριστούν και αποσπάσματα από τον Ομηρο την περιγράφουν να λιάζεται σε αμμουδερές ακτές. Σήμερα, ο βιότοπος της έχει περιοριστεί σε μικρά ακατοίκητα νησιά, απρόσιτες βραχώδεις ακτές και σπηλιές.

Είναι από τα μεγαλύτερα είδη φωκών στον κόσμο και το μήκος της φτάνει τα 2-3 μέτρα ενώ το βάρος της κατά μέσο όρο είναι 250 κιλά. Το δέρμα της καλύπτεται από στιλπνό τρίχωμα με πιο συνηθισμένα χρώματα το γκρίζο ή καφέ στη ράχη με πιο ανοιχτόχρωμη κοιλιά. Τα νεογέννητα έχουν μήκος 1 μέτρο και ζυγίζουν 15-20 κιλά. Το δέρμα τους καλύπτεται απο μακρύ μαύρο τρίχωμα με ένα άσπρο "μπάλωμα" στην κοιλιά. Η αναπαραγωγική περίοδος τοποθετείται κυρίως στους μήνες Μάιο-Νοέμβριο. Επειδή ο αναπαραγωγικός κύκλος της διαρκεί 12 μήνες (11 μήνες κύηση και 6-8 εβδομάδες γαλουχία) και γεννά έμνα μόνο μικρό και συνήθως όχι κάθε χρόνο, ο ρυθμός αναπαραγωγής είναι ιδιαίτερα αργός. Η φώκια Μοναχός τρέφεται με ποικιλία ψαριών και με χταπόδια, καλαμάρια κ.α. Χρειάζεται τροφή και αντιστοιχεί περίπου στο 5% του βάρους της και για να τη βρεί, μπορεί να διανύσει μεγάλες αποστάσεις. Είναι ζώο με αξιόλογη νοημοσύνη, περιέργεια και δυνατότητα προσαρμογής.
Κατά το παρελθόν κυνηγήθηκε άγρια για το λίπος και το δέρμα της. Σήμερα, θεωρείται συχνά φυσικός ανταγωνιστής του ψαρά και προκαλεί κάποιες φορές ζημιές στα δίχτυα για να κλέψει την τροφή που καθιστά όλο και σπανιότερη η εντατική υπεραλίευση με μηχανότρατες, γρι-γρι και χίλιους άλλους νόμιμους και παράνομους τρόπους. Αυτός ο ανταγωνισμός είναι και ο κύριος λόγος θανάτωσής της, που παρά την βαρβαρότητα της πράξης αποτελεί φαινόμενο που εξακολουθεί να εμφανίζεται στην Ελλάδα από καιρού εις καιρό, ευτυχώς με τάσεις ελάττωσης. Είναι ιδιαίτερα αξιοσημείωτο ότι στην περιοχή του πάρκου δεν έχει αναφερθεί παρόμοιο κρούσμα τα τελευταία χρόνια. Σημαντική είναι και η βρεφική θνησιμότητα της φώκιας, εξαιτίας της γέννησής της σε περιοχές, όπου οι ανθρώπικες ενοχλήσεις στοο φυσικό της βιότοπο είναι έντονες. Πέρα από την υπεραλίευση, η θαλάσσια ρύπανση και η μείωση της αναπαραγωγικής ικανότητας των φωκών λόγω της περιορισμένης ανανέωσης του γεννετικού υλικού, συμπληρώνουν τις πιθανές απειλές, που έχουν φέρει την Μεσογειακή φώκια στην πρώτη θέση του καταλόγου των απειλούμενων με εξαφάνιση θαλάσσιων θηλαστκών στην Ευρωπαική Ενωση. Υπολογίζεται πως στις μέρες μας έχουν απομείνει λίγες μόνο εκατοντάδες ζώα (περίπου 500) διασκορπισμένα σε ολόκληρη την Μεσόγειο και στις ακτές του Β. Ατλαντικού.

Η Ελλάδα διατηρεί σήμερα τον μεγαλύτερο πληθυσμό φωκών μέσα στη Μεσόγειο, διάσπαρτο σε ολόκληρο το Αιγαίο και το Ιόνιο, ενώ είναι χαρακτηριστικό ότι το είδος έχει πρακτικά εκλείψει από την βιομηχανικά αναπτυγμένη Δυτική Μεσόγειο. Τα στοιχεία αυτά κάνουν εύκολα κατανοητή τη σημασία του Πάρκου για την προστασία του είδους. Το ΕΘΠΑΒΣ, εξαιτίας της μορφολογίας και της θέσης του, αποτελεί ιδανικό βιότοπο, πλούσιο ακόμα σε τροφή σε σύγκριση με άλλες περιοχές.

Ιδιαίτερα πρέπει να τονιστεί η ενεργός συμμετοχή των ψαράδων και του Αλιευτικού Συνεταιρισμού Αλοννήσου στην προστασία της.

Η Μεσογειακή φώκια εξαιτίας της υψηλής της θέσης στην οικολογική πυραμίδα, μπορεί να θεωρηθεί ως δείκτης υγείας του θαλάσσιου περιβάλλοντος και σίγουρα αποτελεί ένα σύμβολο. Η εξαφανισή της μπορεί να θεωρηθεί προοίμιο μιας επικείμενης γενικότερης υποβάθμισης του θαλάσσιου οικοσυστήματος. Η ανάγκη προστασίας της είναι επιτακτική, για να μπορούν να τη συναντούν στις θαλασσές μας και οι επόμενες γενιές.

Βιβλιογραφία:
Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων-Ελληνική Εταιρεία για την προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς