Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου - Ζώνη Α'

Σας Καλωσορίζουμε στο Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου, ένα από τα τελευταία καταφύγια της μεσογειακής φώκιας monachus-monachus, το σπανιότερο θηλαστικό στην Ευρώπη και ένα από τα πλέον απειλούμενα είδη προς εξαφάνιση στον κόσμο.

ΣΥΝΤΟΜΗ ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΟΥ ΕΘΠΑΒΣ

Το ΕΘΠΑΒΣ είναι το πρώτο Θαλάσσιο Πάρκο της χώρας. Βρίσκεται στον νησιωτικό χώρο της Κέντρο-Ανατολικής Ελλάδας, στην περιοχή των Β. Σποράδων. Διοικητικά υπάγεται στο νομό Μαγνησίας, περιφέρεια Θεσσαλίας. Η Αλόννησος είναι το μεγαλύτερο νησί και ο Δήμος Αλοννήσου ο ανώτερος βαθμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης στο Πάρκο. Το ΕΘΠΑΒΣ περιλαμβάνει ακόμη 6 μικρότερα νησιά (Περιστέρα, Κυρά Παναγιά, Γιούρα, Σκάντζουρα, Ψαθούρα, Πιπέρι), καθώς και 22 ξερονήσια και σκοπέλους.

ΙΔΡΥΣΗ: Με το από 28/5/92 Προεδρικό Διάταγμα, ΦΕΚ 519/92.

ΕΚΤΑΣΗ: Ζώνη Α: 1587 Km² (αυστηρής προστασίας) – Ζώνη Β: 678 Km² (προστατευόμενη περιοχή)

ΟΙΚΙΣΜΟΙ: Περιορίζονται στη Ζώνη Β του ΕΘΠΑΒΣ. Το Πατητήρι, η Παλιά Αλόννησος, το Βότση και η Στενή Βάλα, είναι η μεγαλύτεροι.

ΠΛΗΘΥΣΜΟΣ-ΑΣΧΟΛΙΕΣ: Μετά από μια περίοδο εσωτερικής και εξωτερικής μετανάστευσης, ο πληθυσμός παρουσιάζει τις τελευταίες δεκαετίες μικρή αλλά σταθερή άνοδο χωρίς όμως να ξεπερνά τους 3000 μόνιμους κατοίκους. Οι κύριες ασχολίες των κατοίκων είναι η αλιεία, η κτηνοτροφία και η γεωργία, ενώ άνθιση παρουσιάζουν πρόσφατα τα τουριστικά επαγγέλματα. Η κήρυξη της περιοχής σε Εθνικό Πάρκο αναμένεται να βοηθήσει στην ήπια ανάπτυξη της περιοχής, δίνοντας νέες διεξόδους απασχόλησης με παράλληλη υποστήριξη των παραδοσιακών επαγγελμάτων.

ΓΕΩΛΟΓΙΑ: Επικρατούν τα ασβεστολιθικά πετρώματα. Κύριο χαρακτηριστικό της εικόνας της περιοχής είναι οι απότομοι βράχοι που καταλήγουν στη θάλασσα και οι σπηλιές, που αποτελούν το κύριο ενδιαίτημα της Μεσογειακής φώκιας. Συναντώνται διάφοροι τύποι εδαφών. Το γλυκό νερό είναι, γενικά, περιορισμένο στην περιοχή.

ΚΛΙΜΑ: Μεσογειακού τύπου με βροχερό χειμώνα και ξηρό καλοκαίρι. Η μέση ετήσια θερμοκρασία φτάνει τους 17° C, ενώ η μέση ετήσια τιμή των βροχοπτώσεων τα 515 χιλ.

ΙΔΙΑΙΤΕΡΕΣ ΣΥΝΘΗΚΕΣ: Η γεωγραφική απομόνωση της περιοχής, η μορφολογία, ο περιορισμένος βαθμός ανθρώπινης παρέμβασης και η άριστη κατάσταση του φυσικού περιβάλλοντος, καθιστούν το Πάρκο ιδανικό οικότοπο για πολλά απειλούμενα με εξαφάνιση είδη της χερσαίας και θαλάσσιας χλωρίδας και πανίδας.

ΧΛΩΡΙΔΑ: Τα νησιά καλύπτονται από Μεσογειακά δάση κωνοφόρων, μακία βλάστηση με θάμνους όπως η κουμαριά, το σχίνο, το φιλλύκι, το ρείκι, ο ράμνος και το πουρνάρι, συχνά με μορφή δενδρώδη. Ακόμη συναντούμε αειθαλή, όπως το κρητικό σφενδάμι, η Αγριελιά, το Θαμνοκυπάρισσο και το σπάνιο δεντράκι Amelanchier chelmea. Συνηθισμένα είναι ακόμη τα φρύγανα με πολλά είδη. Ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα είναι και η χασμοφυτική χλωρίδα, με αρκετά ενδημικά φυτά, όπως η Campanula reiseri, η Campanula rechingeri, το Linum gyaricum, η Areanaria phitosiana, κ.α. Ακόμη συναντούμε πόες και αγριολούλουδα.

Πλουσιώτατη είναι και η υποβρύχια χλωρίδα. Τα υποθαλάσσια λειβάδια με τα φύκη Ποσειδώνια, τα οποία είναι ιδιαίτερα σημαντικά για την αναπαραγωγή οργανισμών αλλά και την συγράτηση και ανακύκλωση διαφόρων ουσιών στο θαλάσσιο περιβάλλον, είναι εκτεταμένα και διατηρούνται σε άριστη κατάσταση.

ΖΩΝΗ Α

Επιτρεπόμενες δραστηριότητες: Στις περιοχές που επιτρέπεται η προσέγγιση είναι δυνατή η κολύμβηση, η παρατήρηση του βυθού, και η ερασιτεχνική φωτογράφηση και κινηματογράφηση. Ιδιαίτεροι περιορισμοί ισχύουν για το ερασιτεχνικό ψάρεμα. Το κυνήγι απαγορεύται αυστηρά σε ολόκληρη τη ζώνη Α εκτός από το νησί των Γιούρων και εκεί μόνο με ειδική άδεια. Η προσέγγιση σε ορισμένα από τα νησιά της ζώνης απαιτεί ειδική άδεια από τις αρμόδιες Αρχές.


ΚΥΡΑ ΠΑΝΑΓΙΑ (ΠΕΛΑΓΟΣ):
Η Κυρά-Παναγιά είναι το πρώτο νησί που συναντάμε στο βόρειο τμήμα της Ζώνης Α. Πρόκειται για ορεινό νησί με ομαλό ανάγλυφο. Δύο βαθείς κόλποι, στο νότο ο Αγ. Πέτρος και στο βορρά ο Πλανήτης αποτελούν ασφαλή φυσικά καταφύγια. Το νησί καλύπτεται από πυκνή μακία βλάστηση με κυρίαρχο το σχίνο. Δάση με πουρνάρια (Quercus coccifera), μικροί κάμποι, βράχια και ψηλώματα με θέα, αποτελούν την εικόνα στο εσωτερικό. Ανατολικά, υπάρχει επισκευασμένο πρόσφατα μεταβυζαντινό μοναστήρι αφιερωμένο στη Γέννηση της Θεοτόκου.

ΓΙΟΥΡΑ: Το επόμενο νησί προχωρόντας ΒΑ είναι τα Γιούρα. Το ανάγλυφο εδώ γίνεται έντονο και εντυπωσιακό. Οι απόκρημνες βραχώδεις ακτές σε όλη την περίμετρο προκαλούν δέος. Στο νησί κυριαρχούν τα φρύγανα ενώ υπάρχει και δάσος με πουρνάρια. Εξαιρετικής ομορφιάς είναι η "σπηλιά του Κύκλωπα" στο εσωτερικό. Πλούσια είναι η ορνιθοπανίδα με 31 είδη και αρκετά ζευγάρια αρπακτικών. Στα Γιούρα ζει και αναπαράγεται και είδος αγριοκάτσικου (Capra aegagrus), κατά πολλούς ενδημικό. Η κρισιμότητα της περιοχής για την προστασία των παραπάνω ειδών αλλά και των σπηλιών που αποτελούν ενδιαιτήματα της Μεσογειακής φώκιας, αποτελούν τους κύριους λόγους για την κήρυξη του νησιού ως καταφυγίου επιστημονικής έρευνας, επιβάλλοντας παράλληλα τις ιδιαίτερες ρυθμίσεις που ισχύουν για το νησί.

ΨΑΘΟΥΡΑ: Αποτελεί το βορειότερο σημείο του ΕΘΠΑΒΣ. Το τοπίο εδώ είναι εντελώς διαφορετικό. Το νησί μικρό και επίπεδο, έχει ηφαιστειακή προέλευση. Η αποβίβαση και περιήγηση επιτρέπεται, όπως και όλες οι δραστηριότητες που αναφέρθηκαν στην αρχή (κολύμβηση, παρατήρηση, ερασιτεχνική φωτογράφηση και κινηματογράφηση). Συστάδες με σχίνα και περιοχές καλυμένες με ρείκια συνθέτουν το λιτό τοπίο. Αξίζει να σημειωθεί ότι στο νησί αυτό παρατηρούνται είδη χλωρίδας που δεν συναντάμε αλλού στο Πάρκο, όπως ο κρίνος της θάλασσας (Pancratium maritimum), η μαγκούτα (αρχαίο κώνειο) και οι σκούπες (Imula viscosa). Στα νότια, η αμμουδιά Μαντράκι με τη λευκή άμμο έρχεται σε αντίθεση με τους μαύρους βράχους από ανδεσίτη. Ανατολικά, ο επισκέπτης μπορεί να διακρίνει τα φημολογούμενα απομεινάρια μιας αρχαίας βυθισμένης πόλης. Στα βόρεια, ο μεγάλος φάρος, κατασκευασμένος τον προηγούμενο αιώνα από Γάλλους μηχανικούς, σηματοδοτεί τους διεθνείς θαλάσσιους δρόμους του Β. Αιγαίου.

ΠΙΠΕΡΙ: Το νησί Πιπέρι είναι ο πυρήνας του ΕΘΠΑΒΣ και υπόκειται σε αυστηρή προστασία. Η προσέγγιση κάθε πλωτού χωρίς ειδική άδεια απαγορεύεται. Στόχος είναι η προστασία του κρισιμότερου στο Πάρκο βιότοπου της Μεσογειακής φώκιας, αλλά και των αρπακτικών που ζουν και αναπαράγονται στα απρόσιτα βράχια του νησιού που διαθέτει και σπάνια χλωρίδα. Απόκρημνες βραχώδεις ακτές περιζώνουν το Πιπέρι. Το πευκοδάσος κυριαρχεί, ενώ δεν λείπουν το πουρνάρι, τα φρύγανα, το σχίνο και τα χασμόφυτα στους γκρεμούς. Η ορνιθοπανίδα φτάνει τα 33 είδη. Εκτιμάται ότι το νησί φιλοξενεί μεγάλο αριθμό (350-400 ζευγάρια) του γερακιού μαυροπετρίτης (Falco Eleonorae).

ΣΚΑΝΤΖΟΥΡΑ: Τα Σκάντζουρα είναι χαμηλό νησί με ομαλό ανάγλυφο. Η σειρά από χαμηλούς λόφους καταλήγει σε ακτές από άσπρο μάρμαρο. Καλύπτεται από μακία βλάστηση και φρύγανα, ενώ υπάρχει δάσος με χαμηλό κέδρο (Juniperus sp.). Τόσο τα Σκάντζουρα όσο και οι κοντινές βραχονησίδες Στρογγυλό και Πολεμικά αποτελούν σημαντικό βιότοπο του αιγαιόγλαρου και του γερακιού μαυροπετρίτης. Κατά το παρελθόν αποτέλεσαν και τα Σκάντζουρα μοναστικό κέντρο. Το μοναστήρι που βρίσκεται στο κέντρο του νησιού είναι σήμερα κλειστό.

Βιβλιογραφία:
Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο Αλοννήσου Βορείων Σποράδων-Ελληνική Εταιρεία για την προστασία του περιβάλλοντος και της πολιτιστικής κληρονομιάς